BÌNH LUẬN
"Ở Italia, ai cũng nghĩ mình là huấn luyện viên!" - Jose Mourinho từng cảm thán như vậy. Quả thật, nhìn vào mùa giải hiện tại khi những Antonio Conte, Massimiliano Allegri và Carlo Ancelotti lần lượt dẫn đầu Premier League, Serie A và Bundesliga, người ta mới thấy phát biểu của Người Đặc Biệt không sai chút nào.
Sau khi Chelsea đánh bại West Brom tại The Hawthorns, HLV Antonio Conte trở thành HLV người Italia thứ tư nâng cao chiếc cúp vô địch Premier League. Điều đặc biệt là chỉ trong 8 mùa giải gần đây, người ta đã thấy rất nhiều chiến lược gia đến từ đất nước hình chiếc ủng thành danh tại giải đấu hàng đầu xứ sương mù. Trước Conte có Carlo Ancelotti (vô địch năm 2010 cùng Chelsea), Roberto Mancini (Manchester City, năm 2012) và Claudio Ranieri (Leicester City, 2016).
Getty Images
Mùa giải 2016-17 chứng kiến nhiều thành công vang dội của thế hệ cầm quân "vàng" mà Italia đã sản sinh ra. Trong năm giải vô địch quốc gia hàng đầu châu Âu, đã có tới ba HLV người Italia xưng vương. HLV Conte vô địch cùng Chelsea tại Premier League, Bayern Munich tiếp tục thống trị ngai vàng Bundesliga dưới sự dẫn dắt của HLV Ancelotti còn HLV Allegri mở đại tiệc Scudetto thứ 6 liên tiếp cùng Juventus ngay tại quê nhà. Chưa kể, Allegri còn đưa "Lão bà" vào tới tận chung kết Champions League.
"Thương hiệu HLV Italia" đang trở nên rực rỡ hơn bao giờ hết. Tại châu Âu, họ thành công đến độ nhìn vào giải Nga xa xôi, cũng thấy HLV Massimo Carrera (từng là trợ lý của Conte) vừa giúp CLB Spartak Moscow giành được danh hiệu VĐQG lần đầu tiên sau 16 năm chờ đợi. Không quốc gia nào có số lượng HLV đang làm việc tại năm giải đấu hàng đầu châu Âu nhiều như Italia (18 người). Ngay cả đội tuyển Trung Quốc hay Albania cũng được dẫn dắt bởi HLV người Italia. Cùng với đó, đội tuyển Anh, Nga và Nhật Bản trong những năm gần đây cũng từng trao gửi niềm tin nơi những nhà cầm quân xuất thân từ quốc gia Nam Âu này.
GoalTuy nhiên, đây không phải là hiện tượng gì mới mẻ trong lịch sử bóng đá. Trong nhiều thập kỷ qua, người Italia vô địch Champions League/Europa League nhiều hơn bất kỳ ai. Tại các giải đấu thuộc UEFA, các HLV Italia đã mang về tổng cộng 46 danh hiệu trong khi những người đồng nghiệp của họ tại Tây Ban Nha và Đức lần lượt chỉ giành được 37 và 27 danh hiệu.
Vậy đâu là bí mật dẫn tới thành công của các chiến lược gia người Italia?
Câu trả lời đơn giản có lẽ do người Italia là những bậc thầy về chiến thuật. Họ thường là những người đi tiên phong trong các cuộc cách mạng về nghệ thuật cầm quân. Từ những năm 1960, Inter của Helenio và AC Milan của Nereo Rocco đã cùng nhau thống trị cúp châu Âu nhờ thứ vũ khí "made-in-Italia" mang tên Catenaccio. Sau này, tới lượt Arrigo Sacchi xây dựng lối đá pressing cho AC Milan, tiếp đó Luciano Spalletti sinh ra "số 9 ảo" với Francesco Totti tại Roma. Người Italia luôn biết cách tạo ra phong cách mới trong bóng đá.
"Khả năng vượt trội của các HLV Italia là kiến thức về chiến thuật và tạo ra động lực thi đấu cho tập thể. Họ luôn chuẩn bị rất kỹ càng về chiến thuật, tốt hơn bất kỳ ai. Các HLV Italia là người giỏi nhất trên thế giới," huyền thoại Giovanni Trapattoni chia sẻ với Corriere dello Sport.
Người Italia luôn bị ám ảnh bởi chiến thuật. Tầm quan trọng của chiến thuật đã được "tiêm nhiễm" vào đầu các cầu thủ trẻ từ khi họ còn nhỏ. Các HLV luôn nghiên cứu đối thủ của mình một cách tỉ mẩn. Phần lớn thời gian các buổi tập luyện đều chú trọng vào yếu tố chiến thuật.
Ra đời năm 1958, trung tâm kỹ thuật Coverciano ở Florence là "cái nôi" nổi tiếng về đào tạo và phát triển HLV của Italia. Coverciano không đào tạo HLV theo một trường phái cụ thể nào cả. Đó có thể là mẫu chiến binh rực lửa kiểu Conte hay trường phái quý ông kiểu Ancelotti. Ở đây, các HLV sẽ được giảng dạy phương pháp để thích ứng với các môi trường bóng đá. Tuy nhiên, tư duy thiên phú và năng lực "tùy cơ ứng biến" thì không sách vở nào ghi chép cả. Khả năng phân tích và đầu óc chiến lược đã ăn sâu vào tận gốc rễ mỗi người Italia rồi.
 |
| Một buổi tập của ĐT Italia tại trung tâm kỹ thuật Coverciano vào năm 2014. |
Chủ tịch Hiệp hội HLV ở Anh, ông Wilkinson từng nhiều lần sang Coverciano học tập đã nhận xét: “Chìa khoá của HLV người Italia là họ luôn có cách nghĩ rất khác biệt. Họ không phải là nô lệ của tri thức. Họ chăm học hỏi và tiếp thu nhanh hơn bất kì ai. Họ đồng ý rằng 2+2 = 4 nhưng mỗi người luôn tìm tòi nhiều cách khác nhau, những phương pháp mới để giải cùng một bài toán." Chính Wilkinson cũng từng sang tận Roma để theo dõi Fabio Capello hướng dẫn học trò trong một buổi tập từ cách đây hơn một thập kỷ: “Bạn sẽ bị ấn tượng. Họ không chỉ chuẩn bị phương án A, B mà thậm chí là cả phương án C cho trận đấu."
Những gì mà Wilkinson miêu tả giống hệt với cách Conte giúp Chelsea "thay da đổi thịt" từ một đội bóng xếp thứ 10 mùa trước trở thành nhà vô địch tuyệt đối mùa này. Khả năng thích nghi cực nhanh và tư duy luôn tìm hướng đi mới lạ từ những HLV được đào tạo tại Coverciano giúp Conte ngay lập tức thay đổi sang sơ đồ 3-4-3 và biến nó thành công thức chiến thắng của Chelsea. Kế đến là những bài tập cực nặng, thậm chí là tập đến 4 buổi/ngày trong giai đoạn trước thềm mùa giải mới, giúp Chelsea cải thiện rất nhiều thể lực.
Và dĩ nhiên không thể thiếu việc chuẩn bị chiến thuật. Họ tập cách chơi 3-4-3 và tập các tình huống dự kiến phát sinh trước từng đối thủ cụ thể. Conte đã "trang bị đến tận răng" cho các cầu thủ Chelsea, đến mức nhiều thành viên cảm tưởng rằng họ "đã đá thật rồi" từ trước khi ra sân. Trung vệ John Terry từng thừa nhận: “Với Conte, chúng tôi ngày nào cũng tập chiến thuật thay vì chỉ một buổi trước ngày trận đấu diễn ra như trước đây. Điều đó giúp chúng tôi luôn biết mình cần phải làm gì trong mọi tình huống."
Nói về khả năng thích nghi còn phải kể đến Claudio Ranieri. Biệt danh "Gã thợ hàn" đã nói lên tất cả. Ông cũng từng khiến cả thế giới phải ngả mũ thán phục bởi chức vô địch Premier League 2015-16 cùng Leicester. Ranieri luôn dành sự quan tâm lớn tới các cầu thủ và toàn bộ hệ thống của đội bóng. Tuy nhiên, để thành công trong bóng đá hiện đại, không HLV nào có thể áp dụng cố định một đội hình, một chiến thuật trong tất cả các trận đấu. Ngày nay, có rất nhiều thiết bị để giúp các HLV nghiên cứu đối thủ. Vì thế, nếu không thay đổi để thích nghi, chẳng chóng thì chầy, HLV đó sẽ bị bắt bài.
Getty Images"Họ biết cần phải làm gì để giành chiến thắng và hòa nhập tốt với nền bóng đá nơi mình làm việc. Và kết quả luôn được đặt lên hàng đầu. Cách thức bạn sử dụng chỉ là phương tiện để đạt được mục tiêu cuối cùng."
"Khi tôi ở Juventus và có một ngày thi đấu không mấy suôn sẻ, chủ tịch Gianni Agnelli sẽ bước đến vỗ vai tôi và nói rằng: 'Hôm nay, đội bóng chơi không đẹp mắt nhưng điều quan trọng là chúng ta đã chiến thắng. Tốt lắm!'," ông Trapattoni hồi tưởng lại.
Hiện tại, HLV thường xuyên thay đổi lối chơi nhất là Massimo Allegri của Juventus. Trong suốt mùa giải này, ông đã luân phiên dùng từ 3-5-2 đến 4-3-1-2 rồi từ 4-4-2 sang 4-2-3-1. Gần đây nhất, ông hòa mình cùng dòng chảy 3-4-3 của thế giới.
Getty ImagesỞ trận bán kết Champions League lượt về với Monaco, trong khoảng 10 phút đầu, Juventus thi đấu với 3 hậu vệ và để lộ quá nhiều khoảng trống ở hai cánh. Sau đó, Allegri xoay đội hình trở về đội hình hàng phòng ngự 4 người. Kết quả, Juventus áp đặt lối chơi và đánh bại Monaco một cách thuyết phục với tỷ số 2-1.
Patrice Evra từng ví cách HLV Allegri đa dạng hóa sơ đồ chiến thuật giống như việc "đổi thực đơn" mà vẫn đảm bảo chất lượng bữa ăn vậy. Trong khi đó, nhìn sang Arsenal, người hâm mộ Pháo Thủ từ lâu đã "bội thực" bởi một lối chơi quen thuộc đến cũ mèm mang thương hiệu Arsene Wenger từ năm này qua năm khác.
Getty compositePremier League có thể là giải đấu hấp dẫn nhất hành tinh nhưng trong suốt 25 năm lịch sử của giải đấu, chưa một HLV người Anh nào có thể giành chức vô địch. Thành tích tốt nhất của một HLV người Anh là kết thúc ở vị trí thứ hai. Điều đó đã được Kevin Keegan thực hiện cách đây 21 năm. Cách đây 14 năm, Sir Bobby Robson cũng chỉ cán đích ở vị trí thứ ba chung cuộc. Kể từ Thế chiến thứ II, mới chỉ có 3 HLV người Anh giành chức vô địch ở 4 giải hàng đầu châu Âu (Pháp, Italia, Tây Ban Nha và Đức). Hai trong số đó đến vào các năm 1946 và 1950, tức là đã hơn nửa thế kỷ trôi qua!
Có rất ít người Anh được tin tưởng ở lĩnh vực cầm quân trong những năm gần đây. Thậm chí, không ít người còn tự hủy hoại danh tiếng của mình, giống Gary Neville khi dẫn dắt Valencia hay Tony Adams đang vật vờ tại Granada, chẳng biết tương lai sẽ đi về đâu.
Tất cả cho thấy cần có một cuộc cách mạng toàn diện trong giới cầm quân ở xứ sở sương mù. Họ cần coi chiến thuật và yếu tố tinh thần là điều không thể tách rời khỏi bóng đá. Để làm được điều này, người Anh cần học hỏi những "bậc thầy" Italia.
Người Italia đã có Coverciano cho riêng mình từ gần 60 năm trước. Và bao giờ thì người Anh mới có một Coverciano?