BÌNH LUẬN
Tổng cộng 5 lần Công nghệ trợ lí trọng tài bằng video (VAR) đã được sử dụng và có tác động lớn tới cục diện trận đấu, 4 lần liên quan tới việt vị và 1 lần bóng chạm tay trong tình huống trực tiếp dẫn đến bàn thắng. Nhưng khác với những gì mà Chủ tịch FIFA Gianni Infantino tuyên bố về sự mượt mà của VAR, thực tế trên sân cỏ lại khác xa lời lẽ hoa mĩ.
HLV Fernando Santos cho rằng ĐT Bồ Đào Nha bị gây ức chế khi trận đấu bị dừng 2/3 lần mà họ đưa bóng vào lưới để trọng tài xem lại băng hình. Juan Antonio Pizzi, chiến lược gia ĐT Chile ám chỉ điều tương tự, cho dù chính VAR đã đòi lại công bằng cho đội của ông.
 |
| Pepe phản ứng khi bàn thắng của anh vào lưới ĐT Mexico không được trọng tài công nhận sau khi xem băng. |
Dẫu vậy, nếu nhìn vào quy chuẩn chung về thực hiện VAR được ban hành bởi IFAB, cơ quan viết luật của bóng đá thế giới sẽ thấy, trọng tài đã không hề sử dụng sai công cụ này. Mục đích chính của VAR là nhằm tránh sai sót có thể trong quá trình cầm còi của trọng tài chính và biên trên sân, vốn chỉ có tích tắc để ra phán quyết đúng giữa muôn trùng sức ép từ phía cầu thủ lẫn khán đài.
Các trọng tài VAR, ngồi phòng kín cùng hàng tá màn hình điện tử độ phân giải HD sẽ sẵn sàng ra tay can thiệp để tránh cho thế giới những "Bàn tay của Chúa" tiếp theo. Công bằng là tiêu chí được đặt lên hàng đầu. Nó hoàn toàn phù hợp với khẩu hiệu "Play Fair" mà FIFA đang quảng bá.
 |
| "Bàn tay của Chúa" là sự xấu hổ của FIFA và giới trọng tài. |
Tân tiến là thế, vì sao các HLV và cầu thủ vẫn có cái nhìn tiêu cực về VAR? Cần phải nói, để có được sự nhìn nhận đúng đắn và khách quan nhất, đương nhiên cần thời gian. Đó cũng là một tiêu chí được IFAB nhắc tới trong quy tắc dùng VAR, "không cần nhanh khi xem lại băng hình, bởi cái đúng mới là điều được đề cao nhất".
Bóng đá vốn dĩ là môn thể thao ít dừng, nó khác bóng rổ, bóng bầu dục hay bóng chày. Người ta khó chịu khi phải chờ đợi trong hoang mang và sốt ruột để nhận được phán quyết từ phòng kín kia có lẽ cũng dĩ nhiên, bởi đây là điều mà trong lịch sử hơn trăm năm của túc cầu, chưa từng có tiền lệ.
Đó là cái giá phải đánh đổi khi thử nghiệm VAR. Thay vì đưa bóng vào lưới, chờ tiếng còi công nhận của trọng tài rồi chạy đến góc sân ăn mừng như thường lệ, các cầu thủ sẽ phải chờ xem băng hình. Như thừa nhận của nhiều người, mà tiêu biểu là Santos và Pizzi phía trên, sự hưng phấn đã giảm đi khá nhiều.
 |
| Bàn thắng của Eduardo Vargas được công nhận nhờ VAR, HLV ĐT Chile Pizzi vẫn phàn nàn về công nghệ này. |
Trước đây, trọng tài chính phải mất thời gian tham vấn trọng tài biên để quyết định về bàn thắng, nhưng quá trình này thường chỉ kéo dài trong khoảng chục giây. Thời gian chờ đợi là rất ít, khác với VAR, khi đa số lần dài đến cả phút. Đó là điểm FIFA cần nghiêm túc cân nhắc cải thiện nếu muốn nó được tiếp nhận tích cực hơn.
Thêm nữa, một điểm tù mù nữa của công nghệ VAR là chúng ta không thể xem ngay lại đoạn video làm chậm tình huống trên sóng truyền hình hay màn LED sân vận động. Từ đó, sự hoang mang chờ đợi càng trở nên khó chịu. Ngay cả khi phán quyết được đưa ra, cũng chẳng ai hiểu nổi lí do tại sao lại như thế.
Tới đây, người ta mới ớ ra, hoá vậy, yếu tố con người vẫn còn nặng lắm và sai lầm sẽ chỉ được giảm thiểu xuống mức tối đa chứ không biến mất hoàn toàn. Đặc biệt là trong giai đoạn thử nghiệm đầu tiên này của VAR, sự lóng ngóng của các vị vua áo đen lại càng làm người hâm mộ thêm phần bất an với công nghệ mới. Dễ hiểu thôi, khác với bình xịt kẻ vạch, tai nghe liên lạc hay Goal-line, những biện pháp trợ giúp đã hoàn thành tốt nhiệm vụ trong những năm qua, VAR phức tạp hơn nhiều. Nó cần nhiều người hơn, tốn thời gian đào tạo nhân lực hơn, và đặc biệt, tốn kém tiền bạc hơn.
Tới nay, trừ các giải lớn thuộc hệ thống FIFA, VAR mới chỉ được chính thức áp dụng tại Mỹ, Australia, Hà Lan, Bồ Đào Nha và Brazil, tức nghĩa một phần trăm rất nhỏ số trọng tài toàn cầu là được tiếp cận hệ thống này và có cơ hội làm quen thành thạo. Không khó hiểu vì sao trong 4 trận đã qua, người làm tốt nhất phần việc của mình không phải Wilmar Roldan, Nestor Pitana hay Damir Skomina, những trọng tài hàng đầu của UEFA và CONMEBOL, mà lại là Mark Geiger, trọng tài người Mỹ, đại diện của CONCACAF.
 |
| Trọng tài Mark Geiger là người sử dụng VAR thành thạo nhất tại Confeds Cup năm nay. |
Xét về năng lực cầm còi lẫn kinh nghiệm đấu trường lớn, Geiger chắc chắn thua xa ba người đồng nghiệp kia, nhưng kĩ năng dùng VAR lại là thứ ông vượt trội, nhờ 1 năm qua ứng dụng tại MLS. Thế nhưng, trọng tài đến từ Tahiti hoặc Gambia, hay gần gũi hơn cả là Việt Nam sẽ không thể có VAR để dùng quanh năm được. Làm sao đây FIFA?
Với mục tiêu hướng đến cái đúng phân minh và công bằng, công nghệ là lựa chọn bắt buộc và không thể chối từ của FIFA. Nhưng nếu muốn VAR là một phần thiết yếu của bóng đá thế giới, tổ chức này cần phải điều chỉnh cách sử dụng và cải tiến công nghệ lẫn con người hơn nữa, chứ không thể tự mãn với những thành công ban đầu. VAR cần tiến hoá thành một Người phán xử trong buồng tối được cả giang hồ tôn kính và nể phục.
 |
| Tuy đem lại công bằng nhưng "Người phán xử" VAR vẫn không chưa khiến cho mọi người tâm phục khẩu phục. |
Club World Cup, U20 World Cup hay Confederations Cup mới chỉ là bước dạo đầu cho sân khấu lớn nhất được tổ chức vào năm sau. Tới lúc đó, người ta sẽ không muốn phải chờ đợi quá lâu, hay chứng kiến sự lóng ngóng của trọng tài thêm nữa.