YORUM | Peri masallarından bozuk asansörlere Türk futbolu

 YORUM | Tuncay Yavuz @tuncayyavuz

2010’ları geride bıraktık. Hep güzel yanlarıyla, unutulmaz hikayeleriyle hatırlatmak istiyoruz ya geçmişi, 2010’lara dair yazılar, videolar da hep bu paralelde. İtiraf edeyim, tüm çekincelerime rağmen biraz sonra okuyacağınız araştırmayı yaparken benim de beklentim, bu yıllardan güzel hikayeler yakalayabilmekti. Hiç güzel yan da yok değil; ancak geldiğimiz noktada karşılaştığımız vahim tablo başrolü ele geçirdi.

Önce ne yapmaya çalıştığımızı anlatarak başlayalım. Aslında her şey, bir İngiliz gazetecinin ülkesindeki ligler için yaptığı çalışmayla başladı. Takımların 2010’daki ilk gündeki halleriyle 2019’daki son durumlarını karşılaştırarak, kimin ne kadar yer değiştirdiğini gösteren bir araştırma ilham verdi. “Neden aynısına Türkiye için de bakmıyoruz ki?” diye düşünüp, tatilin de verdiği zaman fırsatıyla işe koyuldum. İşte birinci yanılgıya burada kapıldım. Maalesef veri geçmişi konusundaki sıkıntılarımız, iş amatör liglere bakmaya başlayınca yine kendini gösteriyor ve herhangi bir araştırma, sandığımız kadar kolay olamayabiliyor. İkinci ve en büyük sorun ise takımların 10 yıllık dilimde bile defalarca kez isim değiştirmesi. Bu dilimde 3-4 kez isim değiştirmiş takımlara bile rastladım.

Sonuç olarak 2010’un ilk ya da 2019’un son gününde profesyonel liglerde olan 190 takımın değişimini tespit edebildim. 2010’da 134 olan profesyonel ligler (Süper Lig, 1. Lig, 2. Lig ve 3. Lig) kotası bugün 125 takım olarak devam ediyor. Bu toplu rakamların gösterdiği sonuçlar bile korkunç. 2010’da profesyonel liglerde yer alan 134 takımın tam 64’ü bugün, futbolun bu aşamasında mücadele etmiyor. Şu anda yer alan 125 takımın 55’i ise 2010’da profesyonel liglerde değildi.

10 yılda yok olanlar, değişenler

Detaylara girmeye önce bizi üzen şeylerle başlayalım. 2010 yılının ilk gününde profesyonel liglerde yer alan 134 takımın 31 tanesi bugün liglerden çekilip faaliyetlerini tamamen durdurmuş görünüyor.

%25’lik bu oran korkunç bir sonuç. Üstelik bu takımların arasında Orduspor, Kayseri Erciyesspor, Mersin İdman Yurdu, Erzurumspor, Yozgatspor, Siirtspor, Gaziantepspor gibi futbolun en üst basamaklarına ulaşmış önemli şehir takımları da var. Bu takımların genelde ortak sorunu, en üst seviyeden sonra taşınan finansal yükün kaldırılamayışı ve bu düzensizliğin sorumluların ortadan kaybolarak takımları yok olmaya itişi. Ayrıca mevzuattaki eksikler ve siyasetin futbolun içine fazlasıyla girişi bu kulüplere alternatif çıkış yolları göstermiş. Yukarıdaki örneklere bakacak olursak, hemen hepsinin aynı isimlerde birer yeni kulüpleri var. Yani bir yandan düşen kulüpleri durdurmak için hiçbir şey yapılmazken, öte yandan siyasi ve finansal katkılar üzerinde uzlaşılan yeni kulüplere yöneltilmiş ve bu kulüplerin başarılı olabilmesi için zaman zaman şehirlerdeki küçük amatör kulüplerin isimleri değiştirilerek ya da birkaçı birleştirilerek 2010 model kulüpler yaratılmış. Günümüzdeki en büyük örneklerini BTC Turk Yeni Malatyaspor ve Gaziantep FK olarak gösterebileceğimiz bu ‘yeni’ kulüpler, şehrin ana takımları yok olmaya doğru giderken belediyelerin destekleriyle kuvvetlenmiş ve taraftarların da transferinin sağlanmasıyla dönüşümünü tamamlamış.

Maalesef yok olma süreci bu 31 takımla sınırlı değil. 2020’nin ilk günlerinde Bucaspor, Çanakkale Dardanelspor, Eskişehirspor, Şanlıurfaspor, Malatyaspor, Kardemir Karabükspor, Manisaspor ve Diyarbakırspor (hatta Bursaspor) gibi önemli şehir kulüpleri de Süper Lig’deki yerlerini ya da çıkma imkanlarını kaybederek başladıkları düşüşlerini durdurmakta zorlanıyor ve yok olmaya doğru ilerliyorlar. Yukarıda da söylediğimiz gibi ülkedeki mevzuat ve kurallar, sorumluları tespit edip cezalandırmak, bu kulüplerin benzerlerinin yaşanmasını önlemek ve geleceğe dair bir çözüm bulmaktan çok uzakta. Aksine sorunların üstünün örtülmesi, popülistik çözümler bulunup siyasi çıkar sağlanması için günlük çözümler üretmek çok moda. Örnek vermek gerekirse; Çankırıspor, Kırşehirspor, Mardinspor, Çerkezköyspor, Ispartaspor, Ünyespor, Kastamonuspor, Arsinspor, Bulancakspor gibi kulüpler bile amatör liglere düşünce faaliyetlerini sonlandırıp, yeni isimlerle yeni mücadelelere başlamışlar.

Çıkanlar, İnenler, Yerinde Sayanlar

4 adımlık sıçrayışlar

Gelelim araştırmanın esas amacına. Başta da söylediğim gibi ilk niyet en çok yükseliş ve düşüş gösteren takımları tespit edebilmekti. En başarılı görünen kulüpler 10 yıllık dilimde 4 aşama yükselmeyi başarabilmiş olanlar. Şu anda bulundukları yere göre baktığımızda da en iyi durumda olanlarının BŞB Erzurumspor, Fatih Karagümrük ve Ümraniyespor olduğunu söyleyebiliriz.

BŞB Erzurumspor, şehrin takımı Erzurumspor yok olurken, şehirde var olan diğer takım Erzurum Büyükşehir Belediyespor’un desteklenmesiyle çok başarılı bir 2010’lar geçirmiş. 2009-2010’da yer aldıkları futbolun 6. seviyesi olan Erzurum 1. Amatör Lig’den Süper Lig’e kadar yükseldiler. Şu anda 1. Lig’i 2. sırada sürdürüyorlar ve eğer Süper Lig yıllarında ciddi finansal açılım yapmadılarsa, buralardaki yerlerini sürdürebilirler.

İki İstanbul semt takımı Fatih Karagümrük ve Ümraniyespor da 2010’da bulundukları İstanbul Süper Amatör liginden 4 seviye yükselerek 1. Lig’de yer edindiler.

2010’da futbolumuzun 7. seviyesinde bulunan Sahipataspor çeşitli isim değişiklerinin ardından varlığını Afjet Afyonspor olarak 2. Lig Beyaz Grup’ta sürdürüyor (Şehrin diğer takımı Afyonkarahisarspor’un 2013’te kapandığını ekleyelim). Yine bu seviyeden başka bir takım olan Etimesgut Belediyespor da Ankara 1. Amatör’den 2. Lig Kırmızı Grup’a kadar yükselebilmiş. Bir not: Belediyespor’u Etimesgut Şekerspor’la karıştırmayınız. Sergen’i, Ahmet Dursun’u transfer eden takım, daha sonra Turanspor ismiyle görünmüş olsa da artık futbol dünyamızda yer almıyor.

Bu gruptaki diğer başarı hikayeleri ise daha aşağılardan. 2010’da futbolun 8. seviyesinde yer alan Şile Yıldızspor, Yeni Altındağ Belediyespor ve o gün daha kurulmamış olan Modafen, 10 yılda 4 seviye atlayarak 3. Lig’e erişmişler. Devamı gelebilir mi, göreceğiz.

3 seviye atlayan oldukça çok takım var. Kayda değer olanlar, bugün Süper Lig’de yer alan BTC Turk Yeni Malatyaspor, büyük ihtimalle önümüzdeki yıl 1. Lig’de göreceğimiz Manisa FK ve 2014’te kurulmuş olmalarına rağmen kısa sürede 3 adım zıplamış Elazığ Belediyespor ile 1877 Alemdağspor.

Yerinde sayanlar

Futbolun en üst seviyelerindeki takımların bugün hala aynı liglerde olması elbette bu bölümün konusu değil. Süper Lig’deki 12 takım, 10 yıl öncekiyle aynı. Beklentileri yerine getiren bu takımlar arasında 2. Lig’e kadar düşüp geri dönen MKE Ankaragücü’nü ayrı yere koyabiliriz.

Alt liglerde ise toplam 26 takımın hala 10 yıl önceki liginde yer aldığını görüyoruz.

Asansörün halatı koptu

Maalesef düşenler çok. En sert düşenleri ilk bölümde anlatmıştık. Süper Lig’den yok oluşa giden Gaziantepspor bu alanın birincisi. Mersin İdman Yurdu, Orduspor ve Kayseri Erciyesspor da hemen ardından sıralanıyorlar.

Kapanan diğer takımları atladığımızda hala var olanlara göz atınca en hazin durumda olan 2 tanıdık takım karşımıza çıkıyor: 5 seviye düşen Diyarbakırspor ve Zeytinburnuspor. 2010’lara Süper Lig’de başlayan Diyarbakır, şu anda şehrin Süper Amatör Ligi’nde 2. sırada. Zeytinburnuspor ise 2. Lig’deki yerinden tepetaklak düşerek İstanbul 2. Amatör Ligi’ne kadar gerilemiş.

4 seviye düşen 3 takım var: Kartalspor, Çanakkale Dardanelspor ve Çorumspor. Çorum halkı takımdan vazgeçmiş bile, destek Çorumspor FK’ya dönmüş. Çanakkale ve Kartalspor ise şehrinin Süper Amatör liglerinde orta sıra takımı gibi görünüyorlar.

Burada Manisaspor’a da parantez açmak lazım. 2010’a Süper Lig’de başlayan takım, bugün 3. Lig 1. Grup’un son sırasında ve muhtemelen seneye amatör kümede olacak. Finansal sorunlar sebebiyle de kulüp kapatılabilir. Aynı şekilde Bucaspor da yer aldığı Bölgesel Amatör Lig’in son sırasında ve seneye daha aşağılara düşüp çekilmeyi tercih edebilir. Yeni bir Bucaspor’un şimdiden kurulduğunu da ekleyelim.

2030’lara yürek dayanır mı?

En başta da söylediğim gibi, tablo pek iç açıcı değil. Kaybolanlar, kaybolma yolunda olanlar, yerlerine konulan yeniler ve aynı kaderi paylaşacak daha onlarcası... İstikrarsızlık bizim damarımızda var da; bir kulübün, bir şehrin tarihinden de ne kadar çabuk vazgeçiliyor bunu da görüyoruz. Lig sistemlerimizdeki sürekli değişim ve bu değişimin özellikle alt liglerdeki takımlara getirdiği ekstra yükler de ayrı bir mesele. Sponsor bulmak konusunda çok sıkıntılı olan futbolumuz, kısır tartışmalara sıkışmış durumda. Futbolu alttan besleyecek amatör ruh ve oyuncular yeterince destek göremiyor.

Umalım ki, bizi şaşırtan bir 2020’ler olsun. Bu sorunlar iyi analiz edilsin, bir daha böyle vahim zamanlar yaşamayalım. Futbol kültürümüz kuvvetlensin, takımlarımız düzgün yönetilsin, taraftarlar her zaman takımlarının yanında olsun. Bu oyun sadece başarı demek değil çünkü. Sadece başarı diyenlerin ortaya saçtıkları paraların sonuçları ortadayken üstelik.