Futbolda uzatma nedir?
Getty ImagesUzatma süresi, standart 90 dakikalık normal süre sonunda maçın berabere bitmesi durumunda galibi belirlemek için kullanılan ek bir süre. Bu süre, bir takımın rakibini eleyerek bir sonraki aşamaya geçmesi gereken eleme turnuvalarında neredeyse sadece kullanılır. Uzatma süresi, her biri 15 dakikalık iki devreden oluşur ve bu devrelerin her ikisi de, uzatma süresinde atılan gol sayısına bakılmaksızın tam olarak oynanır. Takımlar normal süre boyunca beş oyuncu değişikliği yapma hakkına sahiptir, ancak uzatma süresinde bir oyuncu değişikliği daha yapma hakkı tanınır.
Dünya Kupası'nda uzatma ne zaman devreye girer?
Beraberliklerin her iki takıma da birer puan kazandırdığı grup aşamalarında uzatma süresi uygulanmaz. Uzatma süresi, eleme aşamalarında devreye girer ve 2026 Dünya Kupası'nda son 32 aşamasından itibaren uygulanacaktır. Eleme aşamasındaki bir maçın normal süresi sonunda beraberlikle sonuçlanması halinde, iki takım kısa bir ara verdikten sonra uzatma süresine başlar.
Uzatma süresi sonunda takımlar berabere kalırsa ne olur?
Getty Images
Uzatma süresi sonunda iki takım arasında hala bir fark yoksa, maç penaltı atışlarına gider. Her takım sırayla penaltı atar ve her iki takımın da beşer penaltı attıktan sonra en fazla golü atan takım galip ilan edilir. Her iki takımın da beşer penaltı attıktan sonra hala eşitlik devam ederse, galip belirlenene kadar ani ölüm yöntemi kullanılır.
Uzatmalar ve penaltı atışları Dünya Kupaları'nda sıklıkla başvurulan yöntemlerdir. 2022 Dünya Kupası'nın eleme turlarında, 16 maçın beşi uzatmalara gitti ve bunların tümü, finalde Arjantin'in Fransa'yı mağlup ettiği maç da dahil olmak üzere, sonunda penaltı atışlarıyla sonuçlandı.
Uzatma süresi ile ek süre veya sakatlık süresi arasındaki fark nedir?
Getty Images
Uzatma süresi, normal sürenin sonunda iki takımın attığı gol sayısı eşit olduğunda kullanılan ek bir oyun süresidir. Ek süre veya sakatlık süresi, sakatlıklar, gol sevinçleri, oyuncu değişiklikleri veya çeşitli teknik sorunlar nedeniyle bir yarıda kaybedilen dakikaları telafi etmek için ilk veya ikinci yarıya eklenen süredir. Ek süre veya sakatlık süresi, oyun durmalarına bağlı olarak herhangi bir dakika süresi olabilirken, uzatma süresi her zaman 15 dakika artı her yarı için ek süredir.
Ek süre veya sakatlık süresi neredeyse tüm rekabetçi futbol maçlarında kullanılırken, uzatma süresi neredeyse sadece eleme turnuvalarında kullanılır.
Uzatma süresi hiç kısaltılır mı?
Getty Images
Daha önce, uzatma süresinde galibi belirlemek için "Altın gol" adı verilen bir eşitlik bozma yöntemi kullanılırdı. Normal sürenin sonunda skorlar berabere ise, takımlar uzatma süresine gider ve bu süre içinde ilk golü atan takım otomatik olarak maçın galibi ilan edilirdi.
Altın gol, FIFA turnuvalarında ilk kez 1998 Dünya Kupası'nda kullanıldı. Laurent Blanc'ın Paraguay'a karşı 114. dakikada attığı gol, turnuvadaki ilk altın gol ve tek altın gol oldu.
2002'deki bir sonraki turnuvada buna üç örnek daha görüldü; Henri Camara, Ahn Jung-hwan ve İlhan Mansız, sırasıyla Senegal, Güney Kore ve Türkiye adına uzatmalarda gol atarak ülkelerini bir sonraki tura taşıdılar.
FIFA bu kuralı ilk olarak 1993'te uygulamaya koydu, ancak daha sonra 2004'te kaldırdı; birçok kişi bunu başarısız bir deney olarak değerlendirdi. Kuralın amacı hücum futbolunu teşvik etmekti, ancak takımlar uzatmalarda yenilgiyi önlemek için genellikle daha defansif oynayıp penaltı atışlarına gitmeyi tercih ediyordu.
Bazı durumlarda gümüş gol kuralı da uygulandı. Bu kural altın gol kuralına benziyordu ancak örneğin bir takım uzatmaların ilk yarısında gol atarsa maç otomatik olarak bitmezdi. Bunun yerine, ilk yarı sona erene kadar bu üstünlüğü korumaları gerekiyordu ve bu noktada kazanan ilan ediliyorlardı.
Dünya Kupası tarihindeki tartışmalı uzatma anları
Uzatmalar, Dünya Kupası tarihinin en unutulmaz ve tartışmalı anlarından bazılarının ortaya çıkmasına neden olmuştur. İngiltere'nin 1966'daki tek zaferi uzatmalarda belirlenmiştir; Three Lions'ın forveti Geoff Hurst, ilk uzatma devresinin onuncu dakikasında meşhur "hayalet gol" ile takımını öne geçirmiştir. Daha sonra üçüncü golünü atarak 4-2'lik galibiyeti kesinleştirmiştir.
Zinedine Zidane, 2006'da Fransa'nın İtalya'ya penaltı atışlarında yenilmesinden önce Marco Materazzi'ye kafa attı ve oyundan atıldı; bu, elit futbol tarihinin en şok edici anlarından biriydi. 2010'da ise Luis Suarez, Gana karşısında çizgi üzerinde eliyle topa dokunduğu için oyundan atıldı; bu, Asamoah Gyan'ın 12 metreden altın bir fırsatı kaçırmasının ardından Uruguay'ın penaltı atışlarına uzanmasına yardımcı oldu. Güney Amerikalılar, Afrikalıların pahasına turu geçmeyi başardı.
2026 Dünya Kupası'nda takım sayısı önceki 32'den 48'e çıkarılacak ve bir eleme turu daha eklenecek olması nedeniyle, taraftarların daha fazla maçın uzatmalara ve penaltı atışlarına gittiğini görme olasılığı artacak; bu da maçların son dakikalarında zafer anları ve tartışmalı anların yaşanma ihtimalini artıracaktır.