Hoe een generatie voetballers ondanks alle ellende doorbreekt in Venezuela

Getty
Venezuela zucht onder verstikkende inflatie, armoede, criminaliteit en corrupt bewind, maar ondanks alles is er een voetbalgeneratie die hoop geeft.

Terwijl het talentvolle Onder-20 team van Venezuela zich maandag voorbereidde op een duel tegen leeftijdsgenoten van Brazilië, werd er in Caracas een veel serieuzer strijd uitgevochten.

Slechts twaalf uur voordat de jonge Vinotinto aan hun continentale jeugdtoernooi begonnen, richtte een groep afvallige soldaten zich tegen het regime om een coupe te plegen. Dat is de laatste update uit een chaotisch gebied wat met de dag onveiliger en ongelukkiger wordt.

De betrokkenen hebben militair materieel gestolen en een video opgenomen waarin het regime van president Nicolas Maduro wordt aangeklaagd. Ook worden de burgers van het Zuid-Amerikaanse land opgeroepen om zich bij het verzet aan te sluiten.

De oproerkraaiers werden snel opgepakt door lieden die nog wel trouw zijn aan de president, maar de onderliggende problemen in Venezuela zijn duidelijk en de wanhoop neemt toe. De economische ondergang en politieke onrust leidt tot meer en meer geweld.

Tegenover die deprimerende achtergrond staat echter het uitstekende presteren van de Venezolaanse jeugdteams. De sterren van morgen vechten overal ter wereld voor hun plekje in de maatschappij en in Zuid-Amerika betekent dit voor hen dat ze moeten opboksen tegen grootmachten als Brazilië en Argentinië.

De oorsprong van de crisis in Venezuela is een twistpunt. Aanhangers van Madruo leggen de fout bij een economische boycot die wordt opgelegd door dominante zakenlieden uit het hele land. Die zou hebben geleid tot een tekort aan voedsel en andere consumptiegoederen. Bovendien werd het volgens hen nog erger omdat de opruiende oppositie wordt ondersteund vanuit het buitenland.

Tegenstanders wijzen ondertussen op de vermeende economische incompetentie van de beleidsvoerders. Er zouden miljarden olie-dollars verspild zijn door de president en voorganger, wijlen Hugo Chavez. Ook wordt Maduro ervan beschuldigd dat hij een communistische dictatuur wil installeren.

Beide kampen strijden hard tegen hard en bij hoogoplopende confrontaties vielen in 2017 al 165 doden en meer dan 15.000 gewonden. In de kern in het probleem echter economisch van aard. Venezuela is verwikkeld in een hyperinflatie, wat een catastrofaal effect heeft gehad op de armoedecijfers, die nu bijna negentig procent van de bevolking in zijn greep heeft.

De economische crisis zorgt ook voor een humanitaire ramp, waardoor naar schatting 1,6 miljoen Venezolanen zijn geëmigreerd in de laatste drie jaar. Sommige waarnemers reppen zelfs over vier miljoen in de laatste tien jaar. Zij vluchten in de hoop op een betere toekomst en om het geweld te ontlopen. Overvallen en ontvoeringen zijn er helaas aan de orde van de dag.

Venezuela

Venezuela

Venezuela

Het voetbal heeft natuurlijk ook geleden onder deze economische en sociale problemen. De grootste clubs kunnen rampspoed voorkomen dankzij de injectie van tv-gelden en deelname aan de Copa Libertadores, maar de kleinere clubs hebben het zwaar in de huidige omstandigheden.

“De jeugddivisies zijn het ergst aangetast. Er zijn ernstige tekortkomingen als het gaat om trainingsapparatuur en er is een gebrek aan voedsel”, verklaarde de lokale journalist Alfredo Coronis aan Goal. “Er zijn talenten die er op 14- of 15-jarigee leeftijd veelbelovend uitzien en daarna het land uit gaan om ergens in een winkel te werken. De crisis heeft ook het vervoer aangetast, de luchtvaarmaatschappijen zijn gesloten en er zijn geen reserveonderdelen voor bussen of andere voertuigen. Dat beïnvloedt de ontwikkeling van de clubs.”

Wilson Gutierrez, een Colombiaanse coach die in 2018 de leiding overnam bij Carabobo FC, legde ook de harde werkelijkheid bloot met cijfers. “We hadden niet veel te besteden en er waren tijden dat sommige spelers hun salaris niet ontvingen”, doet hij zijn relaas aan El Spectador.

“Laten we zeggen dat een Venezolaanse voetballer die zo’n drie á vier jaar voor ons speelde en redelijk bekend was zo’n 300 Amerikaanse dollars per maand verdiende, terwijl anderen tussen de tachtig en honderd zouden krijgen. Dat is niet genoeg om van te leven. Er zijn zelfs spelers die in lokale bolivares worden uitbetaald en met vertraging worden uitbetaald.”

Gutierrez werd in Venezuela vergezeld door fitnesstrainer Gustavo Bustos, wiens auto tijdens clubritjes tot tweemaal toe doelwit van een diefstal was. Zulke aanvallen zijn verre van uitzonderlijk. In september 2016 werd een teambus van Trujillanos tot stilstaan gebracht door gewapende overvallers. Zij namen alle telefoons, contanten, sportspullen en zelfs hun shirt en schoenen af. Ook de DVD-speler werd uit de bus gesloopt om later door te verkopen.

Carlos Bustamante, een Venezuelaan die in Londen als journalist van talkSPORT werkt, gelooft dat de angst voor zulke aanvallen net zo goed voor problemen zorgt als de materiële tekortkomingen. “Op persoonlijk vlak kunnen spelers worden geconfronteerd met momenten waarop hun familie en vrienden worden beïnvloed. Dat resulteert in concentratieproblemen en psychische klachten die moeilijk te overwinnen zijn.”

Wonderlijk genoeg is de top van het jeugdvoetbal echter nooit glorieuzer geweest dan nu. Getraind door Rafel Dudamel, die ook leider is van de A-internationals (om maar aan te geven hoe belangrijk men de jeugd vindt), eindigde de Onder-20 van Venezuela op de tweede plaats van het WK in 2017. Engeland bleek in de finale te sterk, maar de jonge talenten rekenden wel af met Mexico, Duitsland, de Verenigde Staten en Uruguay.

De selectie van 2019 is ook op de goede weg. In Chili won men al van Colombia en van het gastland. Powerhouse Brazilië moest ook alle zeilen bijzetten om de jonge Vinotinto terug te wijzen. De toekomstige Real Madrid-ster Rodrygo scoorde tweemaal en dat was cruciaal in de 2-1 eindstand.

Rafael Dudamel Venezuela

Ondanks die nederlaag zijn de mannen van Dudamel wel verzekerd van de knock-outfase, want het vierde duel werd wel weer gewonnen van Bolivia (1-0). Daarmee is het eens lelijke eendje van het Zuid-Amerikaanse voetbal uitgegroeid tot een waardige rivaal van grote broers uit het continent.

“Sporten is lange tijd de belangrijkste manier geweest om uit een sociaal isolement te komen”, benadrukt Bustamante. “Eerst draaide alles om honkbal en sinds de aanstelling van Richard Paez als coach is het voetbal ook een uitweg geworden. De getalenteerde jongeren uit de armere milieus zijn nu op weg naar de middenklasse en hun hoop om echt te worden ontdekt is ongelooflijk groot.”

Coronis wijst ondertussen op de voorzichtige pogingen van de Venezolaanse voetbalbond om jonge talenten te ontwikkelen. Clubs uit de Primera zijn verplicht om elke wedstrijd minimaal één speler van jonger dan twintig jaar op te stellen en in de Copa Venezuela moet iemand van de Onder-17 meedoen. 

Ook stipt hij de niet geringe invloed van Dudamel aan. “Omdat Venezuela niet in aanmerking kwam voor het WK 2018, heeft hij heel veel tijd geïnvesteerd in de Onder-20, zonder daarbij de A-internationals te verwaarlozen. Het proces gaat terug tot de tijd van Cesar Farias en Richard Paez, hoewel het nu Dudamel is die succes oogst.

De aanwezigheid van overzeese spelers in het Vinotinto-team is zowel een symptoom van de problemen in het land als een zegen voor de toekomst van de ploeg. Liefst acht jeugdspelers leren over de grens dingen bij, terwijl het vorige WK diende als etalage voor sterren als doelman Wuilker Farinez (nu actief bij Millonarios in Colombia), de in Argentinië spelende Jan Hurtado en Samuel Sosa, plus aanvoerder Christian Makoun, die bij Juventus onder contract staan. Zij gingen allen van huis weg om elders te jagen op een sterrenstatus.

Het verhaal van Sosa, één van de uitblinkers in het huidige toernooi, is typerend te noemen. Hij maakte op zijn zestiende zijn debuut voor de lokale grootmacht Deportivo Tachira en verruilde die club begin 2018 in voor Argentinië. Kort na zijn achttiende verjaardag ging hij voor het avontuur en hij moet nog doorbreken bij zijn nieuwe club Talleres, maar twee schitterende vrije trappen tegen Colombia en Brazilië hebben zijn kansen nu al enorm vergroot.

Venezuela

“Ik zou nooit slecht spreken over mijn land”, liet de jongeling in 2018 weten aan La Nueva Mana, terwijl hij de problemen kent waar zijn vaderland mee kampt. “Venezuela zal uiteindelijk vooruit gaan. Ik had het geluk dat ik het land kon verlaten en daar dank ik God voor, maar er zijn mensen die dichtbij mij staan die moeten lijden", aldus Sosa.

"Mijn ouders wonen nog wel hier en ze zijn nederig. Op dit moment leven ze van het geld wat ik ze kan sturen vanuit Argentinië. Ik kwam hier alleen en binnenkort komt mijn vriendin over. Ik hoop dat ik mijn hele familie uiteindelijk hier kan brengen.”

Bustamente snapt hem wel. “Het lijdt geen twijfel dat je een betere kans hebt om je talent te ontwikkelen als je een betere levenskwaliteit hebt”, betoogt de journalist. De uittocht van Venezolanen is echter niet zonde risico’s voor jonge spelers. Met emigratie naar het naburige Colombia en andere Zuid-Amerikaanse landen is vreemdelingenhaat een punt van zorg geworden.

Tijdens de overwinning van de Vinotinto op Chili noemde thuisspeler Nicolas Diaz zijn directe opponent na een tackle een ‘muerto de hambre’, letterlijk vertaald een uitgehongerde man. Daarmee verwees hij naar de crisis in Venezuela. Diaz verontschuldigde zich later voor zijn opmerkingen en bereikte met zijn opmerkingen dat de Vinotinto nu massaal wordt gesteund door de vele in Chili woonachtige Venezolanen.

190119 Nicolás Díaz Christian Frederick Bayoi Makoun Reyes Kennet Lara Chile Venezuela Sub 20

Een andere controverse komt van Alejandro Marques, die bij Barcelona speelt. Hij is de opvallende afwezige in de Onder-20. Venezuela wilde hem dolgraag bij de ploeg betrekken, maar zijn vader weigert hem af te laten reizen naar zijn geboorteland, omdat hij lijkt te vrezen voor de veiligheidsproblemen waar zijn zoon mee te maken kan krijgen.

Bondscoach Dudamel heeft echter aangegeven dat Marques senior een oproep onmogelijk maakte met niet nader genoemde ‘eisen’. “Als ik daarmee akkoord ga, zou ik als coach alle morele autoriteit verliezen ten opzichte van mijn andere spelers”, verklaarde hij in 2018 aan verslaggevers.

Op dergelijke kwesties na ziet de toekomst van de Vinotinto er uitstekend uit. Bij de laatste A-interland stonden er slechts zeven spelers van 25 jaar en ouder op het veld en de rest van de ploeg bestond uit sterren van de Onder-20-generatie. Samen waren zij in maart te sterk voor Argentinië en dan moeten spelers als Sosa en Makoun hun officiële interlanddebuut nog maken.

Het belangrijkste doel van Dudamel moet het WK van 2022 in Qatar zijn. Venezuela is het enige lid van de CONMEBOL dat zich nog nooit heeft gekwalificeerd voor een wereldkampioenschap, maar de hoop is groter dan ooit dankzij de beloftevolle jeugd. “Om dat doel te halen moeten we onze structuren blijven verbeteren en spelers blijven sturen naar sterkere competities”, beargumenteert Coronis.

Lees beneden verder

“Wanneer het WK wordt uitgebreid, hebben we uiteraard meer kans, maar we moeten een constante ontwikkeling op gang brengen. Als we goed blijven werken, hebben we een geweldig team om naar Qatar te sturen”, aldus Coronis, die in Bustamante een medestander heeft.

Hij ziet de Vinotinto nog steeds als een team in ontwikkeling en gelooft in de missie. “We hebben enorm veel talent wat, als het goed wordt geleid, gaat zorgen dat we ons eerste WK gaan halen. Wat nu nog ontbreekt is samenhang wat het team in staat stelt om consistent te zijn met een eigen speelstijl. Het talent en de wil zijn er, maar er zijn nog veel meer factoren die nodig zijn om succes te behalen.”

Het heeft er alle schijn van dat Venezuela zich vroeg of laat gaat melden bij een eindronde en wanneer de Vinotinto dat bereikt, kunnen we terugkijken op de vechtende jongeren van 2017 en 2019. Zij hebben de eerste stappen naar succes gezet, een crisis overwonnen en economische ontberingen het hoofd geboden om zich te vestigen bij de elite van het voetbal.

Sluiten