‘Sparta naar vóóóre!’ klinkt al sinds 1909 van de tribunes. Sparta ademt historie. De club is de oudste voetbalvereniging van de eredivisie en viert dit jaar viert maar liefst haar 120-jarige bestaan. Ook het stadion heeft historische allure. Natuurlijk door de naam: Het Kasteel. En hoewel in 2000 op Spangen een nieuw stadion is verrezen, zijn de karakteristieke torentjes van het oude Kasteel behouden. Sparta was de club van de hoge heren. Dat kwam mede door de ligging in een (toen nog) gegoede wijk. Maar het voetbal is ooit ontstaan als vermaak voor de elite. Pas later werd het volkssport nummer één. Bij Sparta wordt deze historische omstandigheid, zij het in mindere mate, in stand gehouden. De club heeft een schare opvallende en bekende fans, waarvan nachtburgemeester van Rotterdam Jules Deelder natuurlijk de meest vooraanstaande is. Hij schreef het legendarische gedicht ‘Spartageest’.  

Sparta is twee keer opgericht. De eerste keer in 1887, maar door interne strubbelingen werd de club meteen weer opgeheven. Op 1 april 1888 volgde een tweede poging, die wel succesvol was. Sparta begon als cricketclub. Pas drie maanden na de oprichting kwam er een voetbalafdeling bij, toen de club een voetbal cadeau had gekregen. Op veel gebieden was op Sparta een vernieuwer op de Nederlandse velden. Als eerste Nederlandse club speelde Sparta een (vriendschappelijke) internationale wedstrijd, tegen het Engelse Harwich & Parkeston FC (uitslag 0-8). Sparta’s spil Jan Stok was de ‘uitvinder’ van de kopbal. Bedenk daarbij dat de meeste voetballers toen nog met een hoofddeksel op speelden! Ook introduceerde Sparta als eerste ‘echte’ doelnetten in Nederland. Voor die tijd spande men slechts één touw tussen de doelpalen. In 1899 raakte het Sparta-bestuur tijdens een uitstapje naar Engeland gefascineerd door de felle rood-witte shirts van voetbalclub Sunderland. De bestuursleden besloten oude Sunderlandshirts te kopen en het huidige Sparta-tenue was geboren. Twee jaar later organiseerde Sparta wedstrijden om de Zilveren Bal, die zouden uitgroeien tot het belangrijkste bekertoernooi van Nederland. In 1905 nam Sparta het initiatief tot de eerste officiële interland van het Nederlands elftal. In het Sparta-stadion (toen nog op  het Crooswijkse Schuttersveld) werd België voor 20.000 toeschouwers met 4-0 verslagen.  

De laatste decennia staat Sparta bekend als een middenmotor, die met regelmaat tegen degradatie moet vechten. Maar de rijke historie van de club kende vele gloriedagen. Het eerste ‘gouden tijdperk’ liep van 1909 tot 1915. In die periode veroverde Sparta maar liefst vijf landskampioenschappen en tweemaal de Zilveren Bal. De absolute vedette van dat kampioenselftal was spil Bok de Korver. Volgens de overlevering maakte De Korver tijdens zijn gehele carrière nooit een overtreding. Trainen vond hij onsportief en hij rookte graag een sigaartje. Aan hem werd in 1916 als eerste Nederlandse voetballer een biografie gewijd. Tijdens de succesjaren had Sparta voor het eerst een professionele trainer in dienst: de eerste bondscoach van het Nederlands elftal, de Engelsman Edgar Chadwick.

Na de invoering van het betaalde voetbal in Nederland nestelde Sparta zich opnieuw aan de top in Nederland. De Engelse trainer Denis Neville (de latere bondscoach van Nederland) speelde daarbij een belangrijke rol. Sparta won de KNVB-beker in 1958 en het jaar daarna volgde de ultieme bekroning: het zesde landskampioenschap van Nederland. In 1962 en 1966 werd nog tweemaal de beker gewonnen, maar daarna bleef de prijzenkast leeg. In de jaren zeventig en tachtig draaide Sparta mee in de subtop en wist het nog enkele malen Europees voetbal te halen. Onder meer met de kleurrijke trainer Barry Hughes en spelers als Louis van Gaal en Danny Blind. Daarna ging het geleidelijk bergafwaarts met de Kasteelheren.  

De afname van successen ging gepaard met problemen rond de huisvesting van de club. Sinds 1916 was Sparta gevestigd op Spangen. Naar Engels voorbeeld was het stadion in de wijk geïntegreerd. Vanwege de voorgevel met twee torentjes werd het stadion al snel ‘Het Kasteel’ gedoopt. Maar in 1975 liet de gemeenteraad weten dat Sparta Het Kasteel moest verlaten. Na jarenlange onderhandelingen besloot de gemeenteraad op 25 juni 1987 dat de ‘Kasteelheren’ op Spangen mocht blijven tot 2010. In 1993 laaide de discussie opnieuw op. De gemeente wilde dat Sparta naar het bedrijventerrein Rivium in Capelle verhuisde. Sparta bleef zich verzetten. Uiteindelijk werd in 1997 besloten dat Sparta op de plek van Het Kasteel een nieuw stadion mocht bouwen. In 2000 werd het nieuwe Kasteel geopend.  

Op sportief gebied delfde Sparta wel het onderspit. In 2002 degradeerde de club onder leiding van Frank Rijkaard voor het eerst in haar historie uit de eredivisie. Sparta kwam zwaar in de financiële problemen en dreigde failliet te gaan. Maar dankzij een aantal zakenlieden met een Sparta-hart en de gemeente Rotterdam werd dit rampscenario afgewend.  

Na drie seizoenen eerste divisie keerde Sparta in 2005 terug op het hoogste niveau. Het eerste jaar in de eredivisie was een overlevingsstrijd die ternauwernood tot een goed einde werd gebracht. Het laatste jaar dreigde weer zo’n jaar te worden, toen uit de eerste negen wedstrijden slechts één punt werd gehaald. Maar daarna zette de ploeg een zeer sterke reeks neer met acht overwinningen uit twaalf. Sparta wist uiteindelijk op de dertiende plaats te eindigen en bemachtigde een ticket voor de playoffs, waarin NEC de ploeg in de eerste ronde uitschakelde. Volgend seizoen hoopt Sparta onder leiding van technische directeur Danny Blind en trainer Gert Aandewiel een stabiele middenmoter te worden.

In het seizoen 2009/2010 degradeerde Sparta uit de Eredivisie. Vlak voor het einde van de competitie werd trainer Frans Adelaar ontslagen. Aad de Mos werd aangesteld als zijn opvolger. Hij moest degradatie voorkomen. Sparta eindigde als zestiende en ontkwam derhalve niet aan de nacompetitie. De club uit Rotterdam bleek nog te sterk voor Helmond Sport, maar in de finale trof Sparta een andere Rotterdamse club: Excelsior. Op Spangen werd er doelpuntloos gelijkgespeeld. De wedstrijd op Het Kasteel zou dus allesbeslissend zijn. Lang bleef het 0-0 en leek een verlenging uitsluitsel te moeten geven. Maar in de 92e minuut kwam Sparta op voorsprong en leek degradatie afgewend. Maar in de slotseconde van de blessuretijd maakte Guyon Fernandez de gelijkmaker. Een horrorscenario werd werkelijkheid voor Sparta. Degradatie naar de Jupiler League was een feit.